Maandag 1 februari om 17.30 uur

Nut van transitie of transitie van het Nut

Prof. Dr. Derk Loorbach


Biografie

Derk Loorbach is directeur van DRIFT en hoogleraar sociaal-economische transities aan de faculteit Sociale Wetenschappen, Erasmus Universiteit Rotterdam.
Derk is een van de grondleggers van de transitiemanagement-aanpak als een nieuwe manier van governance voor duurzame ontwikkeling. Hij heeft meer dan honderd publicaties in dit vakgebied op zijn naam staan en is als actie-onderzoeker betrokken bij vele transitie-processen in de bestuurs- en zakenwereld, het publieke domein en in de wetenschap. Derk geeft regelmatig keynotes in Europa en daarbuiten.


Derk Loorbach
Directeur DRIFT
Hoogleraar sociaal-economische transities Erasmus Universiteit


Een pamflet?

Door corona ziet ons leven er anders uit. En met het thema ‘transitie’ ofwel ‘verandering’ op het programma, is ook een andere aanpak van de lezing onontkoombaar. Het vertrouwde boekje waarin u de lezing nog eens kunt nalezen zal zeker niet ontbreken en komt dit jaar zelfs veel eerder dan u gewend bent. En niet alleen in papieren vorm, maar ook als digitale tekst, inclusief doorverwijzingen naar allerlei achtergrondmateriaal. Daarnaast kunt u zich vast een beetje inlezen en voorbereiden op wat Derk Loorbach op maandag 1 februari zal vertellen, in de vorm van dit pamflet.

Bestaat het algemeen belang?

De druk op de zorg en de zorgen om kwetsbaren leiden tot nu toe tot een ongekende ingreep op de economie en samenleving. Voor het algemeen belang doet de regering steeds weer een beroep op ons allen. De overheid wikt en weegt zichtbaarder dan ooit tussen belangen als economie en welzijn, solidariteit en vrijheid, om namens ons allen het algemeen belang te definiëren. Maar bestaat het algemeen belang eigenlijk wel? In zijn lezing bespreekt prof. Loorbach als eerste deze vraag en zal hij duidelijk maken dat het in elk geval geen statisch begrip is. Sociaal-economische uitdagingen, onze negatieve impact op klimaat en natuur, onze kwetsbare en afhankelijke economie, en het gebrek aan bestuurlijke richting en veranderkracht roepen allemaal de vraag op of de oude idealen van verheffing, vooruitgang en groei niet vervangen moeten worden door een nieuw algemeen belang.

Hoe werkt maatschappelijke verandering?

In het onderzoek naar transities zoals dat ook aan de Erasmus Universiteit Rotterdam bij het Dutch Research Institute for Transitions (DRIFT) plaatsvindt, wordt deze vraag al langer gesteld en naar antwoorden gezocht in zowel academisch- als praktijkonderzoek naar transities. Prof. Loorbach zal laten zien dat er een duidelijk basispatroon bestaat voor maatschappelijke verandering. Dat komt in het kort neer op een lange periode van opbouw van druk, waarna een relatief korte periode van schoksgewijze, structurele verandering optreedt. Daarbij laten transities uit het verleden zien dat het altijd een combinatie is van maatschappelijke problemen en urgentie, haalbare en concurrerende alternatieven, en zich verzettende, gevestigde structuren en belangen versus de noodzaak vooruit te gaan en het verlangen te groeien en te ontwikkelen.

Van economische groei naar natuurpositieve economie?

Vanuit dit transitieperspectief is corona een versneller en versterker van transities die zich al langer aandienen op alle terreinen van de economie. In algemene zin is ons gevestigde economische model gebaseerd op fossiele groei onhoudbaar, maar binnen bedrijven, de financiële wereld, overheden en de samenleving nog altijd wel leidend. Begrijpelijk, want het diende ooit het algemeen belang. Dat is echter niet langer het geval. We zijn daarom op zoek naar een nieuw vooruitgangsperspectief. Als we de huidige uitdagingen en het streven naar een duurzame toekomst voor onze kinderen en kleinkinderen als uitgangspunt nemen ontstaat een nieuw algemeen belang: een natuurpositieve economie. Dat vraagt niet zozeer om verheffing of groei, maar om veerkracht.

Hoe krijgen we meer veerkracht?

In de lezing gaat prof. Loorbach verder uitgebreid in op wat veerkracht is, en ook hoe we meer veerkracht kunnen ontwikkelen. Veerkracht betekent letterlijk in harmonie met de omgeving zijn, met het vermogen om je aan te passen, zowel proactief als reactief. Een samenleving is pas veerkrachtig als zowel individuen als het collectief die eigenschappen heeft. Het vraagt nog veel meer van de maatschappelijk leiders en organisaties dan voorheen. En bovenal om visie op de grote maatschappelijke ombouw na corona: een decennium van structurele transities naar een natuurpositieve economie.

Herwaardering van ’t Nut

Net zoals wij vandaag de dag, wisten de stichters van ’t Nut ook niet hoe de toekomst zou uitpakken. Maar door met frisse en onafhankelijke ogen los van de tijd het algemeen belang te zien, konden zij maatschappelijke dynamiek richting geven en de transities van hun tijd tot nut van ’t algemeen belang laten bijdragen. De Nutslezing zal dit jaar dus oproepen tot een herwaardering van ’t Nut: tijd om ook de transities van onze tijd voor een hernieuwd algemeen belang te laten renderen. Hoe precies? Dat licht prof. Loorbach graag verder toe tijdens zijn lezing op 1 februari. Hij hoopt u dan, weliswaar digitaal maar wel in dialoog via de chatfunctie, hierover nader te ontmoeten.

Vragen of meer weten?

Tijdens de lezing is er gelegenheid tot het stellen van vragen, maar dat kan ook al vooraf. Heeft u naar aanleiding van dit pamflet al vragen voor prof. Loorbach dan kunt u die mailen aan secretariaat@nutvantalgemeenrotterdam.nl

Achtergrondinformatie

Mocht u alvast achtergrondinformatie willen hebben over wat er tijdens deze Nutslezing aan bod komt of zich een beetje willen voorbereiden op het onderwerp, dan zijn onderstaande artikelen zeer lezenswaardig (voor sommige artikelen moet u zich registreren!).

Ongelijkheid en uitsluiting
Over hoe economische groei ooit het algemeen belang diende, maar nu steeds vaker leidt tot ongelijkheid niet alleen in de VS maar ook in Europa:
http://eprints.lse.ac.uk/107919/1/Hope_economic_consequences_of_major_tax_cuts_published.pdf https://www.ft.com/content/ab30d301-351b-4387-b212-12fed904324b.

Dat structurele ongelijkheid en uitsluiting optreden als gevolg van dominant economisch denken weten we al langer. Kijk hier zelf hoe het zich ontwikkelt wereldwijd en in Nederland:
https://wid.world/country/netherlands/"

‘Panarchy’ of ‘tipping points’
Meer over hoe transitie precies verloopt, waarbij ecologen spreken van ‘panarchy’ en ‘tipping points’ leest u bijvoorbeeld in een interessant stuk in NRC Handelsblad en in:
https://www.resalliance.org/panarchy
https://www.nrc.nl/nieuws/2016/10/28/de-voortekenen-van-een-omslag.

Corona als versneller
Dat corona geen veroorzaker maar versneller van de hedendaagse veranderingen is, wordt bijvoorbeeld goed zichtbaar in een helder artikel in Trouw en ook in een artikel waarin Derk Loorbach zelf aan het woord komt. En welke gevolgen dat allemaal kan hebben in een goed stuk in de Volkskrant:
https://www.innovatie-estafette.nl/nieuws/nieuws/2020/04/30/de-coronacrisis-als-katalysator-voor-transitie
https://www.trouw.nl/nieuws/duurzamer-uit-de-coronacrisis-komen-er-zijn-kansen-genoeg/.
https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/de-transition-twenties-breken-aan-minder-zal-meer-zijn/.

Sturing op transitie
Het Dutch Research Institute For Transitions (DRIFT) waaraan prof. Loorbach verbonden is, adviseert het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat bij het vertalen van de hedendaagse vraagstukken naar een heldere agenda. Daarover kunt u ook al meer lezen op
https://drift.eur.nl/app/uploads/2020/10/Sturing-in-Transities-Een-raamwerk-voor-strategiebepaling.pdf.



De vraag die dit jaar in de Nutslezing wordt opgeroepen is hoe ons begrip van het algemeen belang aan het veranderen is. Want dat het algemeen belang geen statisch begrip is, is duidelijk. Het roept de vraag op wat de veranderingen betekenen voor de grote uitdagingen waar onze samenleving voor staat. Corona legt een hoop problemen en scheuren in onze samenleving bloot die er al langer waren. Sociaal-economische uitdagingen, de impact van onze economie op klimaat en natuur en de geringe veerkracht van onze samenleving en haar instituties. De Nutslezing zal dit jaar dus oproepen tot een herwaardering van ’t Nut: tijd om ook de transities van onze tijd voor een hernieuwd algemeen belang te laten renderen.

Het digitale boekje van de lezing kunt u hier downloaden: Nutboekje 2021


Departement Rotterdam van de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen

Eind 1784 werd in de Republiek der Verenigde Nederlanden een circulaire verspreid die de ontvangers vroeg toe te treden tot een genootschap dat de 'verbetering van de burger- en schoolwezen' beoogde. De nog bestaande maatschappij tot Nut van 't Algemeen werd toen geboren. Na Amsterdam en Bodegraven volgde de oprichting van het departement Rotterdam op 24 augustus 1785 in de stads-Doelen. Het departement heeft talrijke initiatieven ondernomen op het terrein van onderwijs (scholen, Nutsacademie, Volksuniversiteit) en volksontwikkeling (leesbibliotheek, spaarbank), om enkele voorbeelden te geven. De instellingen zijn meestal een eigen leven gaan leiden, zodat het departement thans initiatieven steunt op het gebied van onderwijs en van volksontwikkeling.


Bestuursleden

Frank Roos, Voorzitter
Mechteld van den Brandeler, Secretaris
Gijs van Lookeren Campagne, Penningmeester
Anne Van der Stap, lid


Het boekje bestellen

Van de lezing wordt een boekje uitgegeven, u wellicht bekend. U kunt dat hier bestellen.

Een vrijwillige bijdrage in de kosten van het boekje van de lezing wordt zeer op prijs gesteld en kan worden overgemaakt op bankrekeningnummer: NL85ABNA0404343627 t.n.v. STICHTING NUT VAN T ALGEMEEN o.v.v. bijdrage lezing 2020. Het RSIN/ANBI nummer is 815480763.